Polska się kurczy. Co mówią prognozy demograficzne na najbliższe dekady?

Zmiany demograficzne należą dziś do najważniejszych wyzwań rozwojowych Polski. Malejąca liczba urodzeń, starzenie się społeczeństwa oraz migracje sprawiają, że liczba mieszkańców kraju stopniowo się zmniejsza. Prognozy przygotowywane przez demografów i instytucje statystyczne wskazują, że proces ten będzie się pogłębiał w kolejnych dekadach. Oznacza to poważne konsekwencje nie tylko dla gospodarki, ale również dla systemu emerytalnego, rynku pracy oraz funkcjonowania samorządów.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) na koniec 2024 roku Polska liczyła około 37,6 mln mieszkańców, natomiast w 2025 roku liczba ludności spadła do około 37,3 mln. Oznacza to, że w ciągu zaledwie jednego roku populacja zmniejszyła się o ponad 150 tys. osób. Główną przyczyną jest ujemny przyrost naturalny – liczba zgonów od kilku lat znacząco przewyższa liczbę urodzeń.

Jeszcze kilkanaście lat temu w Polsce rodziło się ponad 400 tys. dzieci rocznie. Obecnie liczba urodzeń spadła do około 270–280 tys. rocznie, co jest jednym z najniższych wyników od zakończenia II wojny światowej. Współczynnik dzietności, który określa średnią liczbę dzieci przypadających na jedną kobietę, wynosi dziś około 1,2–1,3, podczas gdy dla prostej zastępowalności pokoleń powinien wynosić około 2,1.

Prognozy demograficzne przygotowane przez GUS pokazują, że spadek liczby ludności będzie systematyczny. Według aktualnych szacunków liczba mieszkańców Polski może wynosić:

2030 r. – ok. 36,6 mln mieszkańców

2035 r. – ok. 36,2 mln mieszkańców

2040 r. – ok. 35,3 mln mieszkańców

2045 r. – ok. 34,2 mln mieszkańców

2050 r. – ok. 33–34 mln mieszkańców

Oznacza to, że w ciągu najbliższych 25–30 lat Polska może stracić nawet 4–5 milionów mieszkańców. W jeszcze dalszej perspektywie prognozy są bardziej pesymistyczne. Niektóre analizy wskazują, że w 2060 roku liczba ludności może spaść nawet do około 30–32 mln osób.

Zmniejszająca się liczba urodzeń to tylko jedna strona demograficznych zmian. Drugą jest wyraźne starzenie się społeczeństwa. W Polsce szybko rośnie liczba osób w wieku senioralnym, co jest efektem zarówno wydłużania się życia, jak i mniejszej liczby młodych ludzi.

Według prognoz GUS liczba osób w wieku 60 lat i więcej wzrośnie z około 9,7 mln obecnie do ponad 12 mln w 2050 roku. Oznacza to, że w połowie XXI wieku co trzeci mieszkaniec Polski będzie seniorem.

Zmiany te będą miały ogromne znaczenie dla gospodarki. Z jednej strony spadać będzie liczba osób w wieku produkcyjnym, z drugiej – rosnąć liczba emerytów. Może to oznaczać większą presję na system emerytalny oraz konieczność zmian w polityce społecznej i rynku pracy.

Proces depopulacji szczególnie silnie odczuwają mniejsze miasta i regiony oddalone od dużych ośrodków gospodarczych. W wielu miejscach już dziś obserwuje się odpływ młodych ludzi do metropolii lub za granicę. W konsekwencji zmniejsza się liczba uczniów w szkołach, a lokalne społeczności szybko się starzeją.

Nieco inaczej wygląda sytuacja w największych miastach, które przyciągają nowych mieszkańców dzięki pracy, studiom czy migracji zagranicznej. Jednak nawet w tych ośrodkach spadek liczby urodzeń jest wyraźnie widoczny.

Eksperci podkreślają, że procesy demograficzne są długotrwałe i trudno je odwrócić w krótkim czasie. Kluczowe znaczenie ma jednak polityka państwa wspierająca rodziny, dostępność mieszkań, stabilność zatrudnienia oraz rozwój usług opiekuńczych dla dzieci.

Coraz częściej mówi się również o konieczności dostosowania gospodarki do starzejącego się społeczeństwa – poprzez aktywizację zawodową osób starszych, rozwój usług zdrowotnych oraz wykorzystanie nowych technologii w opiece nad seniorami.

Jedno jest pewne: Polska wchodzi w okres głębokiej transformacji demograficznej. Od sposobu, w jaki państwo, samorządy i społeczeństwo odpowiedzą na te zmiany, będzie zależeć kształt kraju w drugiej połowie XXI wieku.

Źródła:

Główny Urząd Statystyczny – Prognoza ludności Polski 2023–2060, Eurostat, ONZ – World Population Prospects